Viktor Frankl — de Oostenrijkse psychiater en Holocaustoverlevende — gebruikte het idee van stimulus en respons om uit te leggen dat mensen, zelfs in de zwaarste omstandigheden, een stukje innerlijke vrijheid behouden.

Zijn beroemde uitspraak (vrij vertaald) luidt ongeveer:

Tussen stimulus en respons ligt een ruimte. In die ruimte ligt onze kracht om onze respons te kiezen. In onze respons ligt onze groei en onze vrijheid.

Stap-voor-stap:

1. Stimulus – Iets gebeurt, extern of intern (een gebeurtenis, woorden, gedachten, emoties).
2. De ruimte – Het moment van pauze waarin je bewust kunt beslissen.
3. Keuze – Je kiest je reactie op basis van waarden, doelen en context, in plaats van op automatische piloot.
4. Respons – De daadwerkelijke actie of reactie die je laat zien.
5. Gevolg – Wat er uit die reactie voortkomt (positief, negatief of neutraal).

🔹 Kernpunt van Frankl: Je kunt de stimulus vaak niet veranderen, maar in de ruimte ligt je vrijheid én je persoonlijke groei.